Bijna 60 jaar westeinderplassen

Een persoonlijk verhaal over ons eiland in de Westeinderplassen

Geachte leden van de gemeenteraad van Aalsmeer

Graag wil ik u meenemen naar een klein stukje Aalsmeer dat voor onze familie in de afgelopen bijna zestig jaar een bijzondere betekenis heeft gekregen. Niet om u te vragen een oordeel te geven over een individueel juridisch dossier. En ook niet om te betogen dat regels niet zouden moeten worden nageleefd.

Ik schrijf u omdat de gemeenteraad de komende tijd belangrijke keuzes zal moeten maken over de toekomst van de eilanden in de Westeinderplassen en over de wijze waarop de regels van de Omgevingswet en het omgevingsplan in dit bijzondere gebied worden toegepast. Achter de percelen, bestemmingen en bouwwerken waarover nu wordt gesproken, zitten mensen en geschiedenissen. I k zou u graag iets vertellen over die van ons.

Bijna zestig jaar Westeinderplassen

Onze geschiedenis met de Westeinderplassen begon niet in 2003, toen wij ons huidige eiland kochten, maar al in 1968. Op jonge leeftijd kwamen mijn vrouw en ik hier met de ouders van mijn vrouw en haar gezin. Hier leerden wij varen en zeilen, later windsurfen, en hier werden wij vertrouwd met het water. De Westeinderplassen horen daardoor bij onze jeugd en bij onze familiegeschiedenis.

Na het overlijden van haar ouders ontstond onze wens deze familiegeschiedenis en verbondenheid voort te zetten. In 2003 konden wij ons huidige recreatie-eiland kopen in de Rijsen.

Het was destijds bepaald geen verzorgd recreatie-eiland. Er moest wel veel gebeuren. Er lag veel rommel, de begroeiing was niet onderhouden, de oevers vroegen aandacht. We zijn met zijn allen, familie en vrienden, gewoon begonnen, aan het werk gegaan. Rommel opruimen, snoeien, maaien, grond aanbrengen en egaliseren, beschoeiingen herstellen en vernieuwen en een steiger maken.

En gezamenlijk lukte het om van een verwaarloosd eiland een plek te maken waar we ons thuis konden voelen. Nog steeds zijn we bezig, want het land en de Westeinderplassen heeft het nodig en verdient het ook om optimaal bij te houden. We hebben een plek gemaakt waar ons gezin en familie in alle rust konden recreëren en van de natuur konden genieten.

En eigenlijk houdt dat werk nooit op. En we realiseren ons dat een eiland in de Westeinderplassen voortdurend onderhoud vraagt.

Juist de ligging van het eiland, midden in de Westeinderplassen in het natuurgebied “de Rijsen” , maakte het voor ons bijzonder. De rust, het water, de vogels en de seizoenen vormen al ruim vijftig jaar en meer dan twintig jaar op ons huidige eiland een wezenlijk onderdeel van ons gezinsleven.

Bij de aankoop van het eiland waren er 2 schuilhutjes aanwezig, verwaarloosd en niet meer bruikbaar. In de loop van de tijd hebben we de schuilhutjes vernieuwd. En deze hutjes zijn noodzakelijk om stoelen, tafels en andere spullen opslaan om te kunnen gebruiken tijdens ons verblijf op het eiland. Buiten laten staan of op en neer varen in een

roeibootje is geen optie. Helaas is een aantal maal in ons hutje ingebroken, waarbij apparatuur en buitenboordmotoren zijn gestolen.

Zorg voor het eiland en de omgeving

Gedurende de afgelopen jaren hebben wij veel tijd, energie en financiële middelen geïnvesteerd in het onderhoud van het eiland.

Daarbij ging het niet uitsluitend om het onderhoud van de recreatieve voorzieningen, maar juist ook om het behoud van het natuurlijke karakter van het eiland.

Beschoeiingen zijn geplaatst en onderhouden om afkalving van de oevers te voorkomen. Beplanting is zorgvuldig onderhouden en waar nodig vervangen. Het eiland is steeds met respect voor de natuur gebruikt. Het recreatieve gebruik heeft zich beperkt tot onze eigen familie en met onze vrienden. En wij recreëren zonder jacht.

Wij beschouwen onszelf niet alleen als eigenaar, maar ook als beheerder van een klein stukje van de Westeinderplassen. Het ruimen van vuil in het water rondom het eiland en verderop in de plas is een tweede natuur. Dat doen wij niet omdat iemand ons daartoe verplicht. Dat doe je omdat je je verbonden voelt met het gebied.

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het helaas niet overal. Wie regelmatig op de plas komt, ziet ook een andere werkelijkheid. We zien plekken waar onderhoud jarenlang achterwege blijft. Afval blijft liggen. Oude materialen worden achtergelaten. Soms is sprake van vandalisme. Er wordt te hard gevaren, met hinderlijke golfslag en lawaai als gevolg. Op sommige plaatsen raakt het natuurlijke karakter steeds verder op de achtergrond.

Ook de zogenaamde plasnomaden dragen op delen van de plas bij aan een situatie die moeilijk verenigbaar is met zorgvuldig recreatief gebruik: langdurig verblijf op het water, afval, vervuiling, geluidsoverlast en een steeds rommeliger beeld. Onderhoud vraagt ook voorzieningen. Het beheer klinkt romantisch totdat je bedenkt wat ervoor nodig is. Een eiland onderhoud je niet met alleen een snoeischaar. Wij gebruiken onder andere een maaimachine, aggregaat, kettingzaag, handhei, zagen, takkentangen, spades, harken en ander gereedschap. Daarnaast zijn er tafels en stoelenen de eenvoudige spullen die nodig zijn om met een familie een dag op een eiland te kunnen verblijven.

Dat materiaal moet ergens droog en veilig worden opgeborgen. Alles iedere keer vanuit huis in een boot laden, over de plas vervoeren, uitladen en aan het einde van de dag weer terugbrengen, is praktisch nauwelijks uitvoerbaar. Zeker zwaar onderhoudsmaterieel laat zich niet telkens eenvoudig in een roeiboot vervoeren. Daarom is een goede, droge en afsluitbare opslagruimte voor ons geen luxe. Het moet een stevige opslag zijn, hufter- en vandalismebestendig. Want in het verleden zijn een aantal malen apparatuur en onze buitenboordmotoren gestolen, ondanks goede sloten. Zo een opslagruimte is een voorwaarde om het eiland behoorlijk te kunnen onderhouden.

Soms wordt als alternatief genoemd dat spullen bijvoorbeeld in een tent zouden kunnen worden opgeslagen. Onze ervaring leert juist waarom dat geen werkbare oplossing is. Een tent is niet veilig af te sluiten. In het verleden zijn bij ons spullen uit een tent gestolen. Ook hebben wij meegemaakt dat onbekenden zich toegang verschaften tot de tent, daar bleven slapen en de tent en omgeving vervuild en zelfs als toilet gebruikten. Dat zijn geen theoretische bezwaren. We hebben het zelf meegemaakt. Ook is een tent in de omgeving van Schiphol niet fijn. Door de luchtvervuiling gaat de tent ook snel

kapot.

Een stevige afsluitbare voorziening beschermt daarom niet alleen eigendommen tegen regen en vocht, maar ook tegen diefstal, vandalisme en ongewenst gebruik. En uiteindelijk ondersteunt die voorziening juist het goede beheer van het eiland.

Wat gebeurt er als voorzieningen verdwijnen?

Wanneer bestaande schuil- en opslagvoorzieningen grotendeels zouden moeten verdwijnen, heeft dat vanzelfsprekend ook financiële gevolgen. Maar dat is voor ons niet het belangrijkste. De veel grotere vraag is of het eiland dan nog op dezelfde zorgvuldige manier kan worden beheerd.

- Waar laten we het gereedschap? - Hoe voorkomen we diefstal? - Hoe vervoeren we telkens zware apparatuur over het water? - Hoe houden we het eiland goed onderhouden wanneer iedere maaibeurt of herstelklus begint met het aanvoeren van een halve werkplaats? - En wat gebeurt er uiteindelijk met eilanden wanneer het voor eigenaren steeds moeilijker wordt ze behoorlijk te onderhouden?

Ik denk dat daar een risico ligt dat in de discussie soms onderbelicht blijft. Een goed onderhouden recreatie-eiland met betrokken eigenaren draagt bij aan de kwaliteit van de Westeinderplassen.

Wanneer juist die eigenaren het beheer steeds moeilijker wordt gemaakt, kan het resultaat uiteindelijk het tegenovergestelde zijn van wat iedereen wenst: minder onderhoud, meer verval en verdere verloedering en minder toegankelijkheid van de slootjes tussen de eilanden, die gaan dichtgroeien.

Wat ik u, gemeenteraadsleden, wil vragen, wanneer u de komende tijd spreekt over de toekomst van de recreatie-eilanden, dat u niet alleen naar regels en kaarten kijkt. Dat u ook kijkt naar de eilanden zelf. Naar hoe verschillend ze worden gebruikt. Naar welke eilanden goed worden onderhouden en welke niet. Naar de mensen die er al twintig, dertig of vijftig jaar komen. Naar de natuur die zij hebben behouden en onderhouden. En naar wat eenvoudige schuil- en opslagvoorzieningen feitelijk betekenen voor het verantwoord beheer van een eiland.

Een plaats voor meerdere generaties

Het eiland heeft de bijzondere betekenis van de Westeinderplassen voor ons allemaal behouden, een mooie plek voor onze familie.

Onze kinderen zijn er opgegroeid en vertrouwd geraakt met water, met slootjes en een de grote plas. Inmiddels komen ook kleinkinderen, neefjes en nichtjes en hun vrienden en vriendinnen graag naar het eiland. Het is een plaats geworden waar verschillende generaties elkaar ontmoeten, samen eten, zwemmen, varen en de natuur beleven. In een tijd waarin families steeds drukker leven en gezamenlijke momenten schaarser worden, is het eiland uitgegroeid tot een vaste ontmoetingsplaats die de onderlinge verbondenheid versterkt.

Betekenis tijdens ziekte

Het eiland heeft daarnaast een bijzondere rol gespeeld tijdens perioden waarin enkele naaste familieleden ernstig ziek waren.

Juist doordat op het eiland eenvoudige voorzieningen aanwezig zijn, konden ook zij, ondanks hun lichamelijke beperkingen, nog deelnemen aan het gezinsleven. Zij konden buiten zijn, genieten van de rust, het uitzicht over het water en het samenzijn met kinderen en kleinkinderen.

Voor onze familie waren dat geen vanzelfsprekende momenten. Zij vertegenwoordigen herinneringen die niet kunnen worden vervangen.

Vanuit mijn professionele achtergrond als arts ben ik mij er terdege van bewust welke positieve invloed verblijf in een natuurlijke omgeving kan hebben op gezondheid, herstel en welzijn. Juist daarom heeft het eiland voor onze familie altijd meer betekend dan een recreatief object. Het bood een plaats waar rust, beweging, natuurbeleving en onderlinge verbondenheid samenkwamen. Deze betekenis is in de loop der jaren alleen maar groter geworden, met name voor familieleden die door ziekte of ouderdom minder mogelijkheden hadden om dergelijke momenten elders te beleven.

Achter een aanduiding op een kaart en achter een paar vierkante meters bebouwing gaat soms een werkelijkheid schuil, die vanuit een dossier nauwelijks zichtbaar is. Ik noem deze omstandigheden, omdat zij laten zien welke concrete gevolgen een ingrijpend handhavingsbesluit voor ons zou hebben.

Wij begrijpen heel goed dat een gemeente regels moet stellen.

Maar juist daarom hoop ik dat de discussie niet alleen wordt gevoerd vanuit de tegenstelling: legaal of illegaal.

De werkelijkheid van de Westeinderplassen is daarvoor te bijzonder.

De eilanden hebben een lange geschiedenis. Zij werden gebruikt door kwekers en tuinders. Op de eilanden stonden van oudsher eenvoudige schuilhutten. Later veranderde het gebruik en kwamen steeds meer eilanden in handen van particuliere recreanten.

Die geschiedenis is nog steeds zichtbaar. Ook ons eiland kende bij aankoop twee oude, inmiddels sterk verwaarloosde schuilhutjes. In de loop der jaren zijn voorzieningen vernieuwd en aangepast aan het gebruik van het eiland. Daarbij realiseer ik mij dat wat in de loop der jaren is ontstaan niet noodzakelijkerwijs volledig overeenkomt met de regels die vandaag gelden. Maar dat betekent naar mijn mening nog niet dat de enige mogelijke reactie daarop verwijdering van vrijwel alle bestaande voorzieningen zou moeten zijn.

Vertrouwen en continuïteit

Gedurende meer dan vijftig jaar hebben wij het eiland steeds op dezelfde wijze gebruikt en onderhouden.

De aanwezige bebouwing en inrichting zijn gedurende al die jaren zichtbaar geweest. Voor zover mij bekend is de situatie voor de gemeente kenbaar geweest en heeft dit gedurende lange tijd niet geleid tot handhavend optreden.

Wij realiseren ons dat het enkele tijdsverloop een eventuele strijdigheid met regelgeving niet opheft. Wel heeft deze langdurige situatie ertoe geleid dat wij erop mocht vertrouwen dat de wijze waarop het eiland werd gebruikt niet als een acute of prioritaire handhavingskwestie werd beschouwd.

Dat vertrouwen heeft mede ten grondslag gelegen aan de investeringen die wij gedurende de afgelopen twee decennia hebben gedaan.

Gevolgen van handhaving

Wanneer zou worden besloten de bestaande voorzieningen geheel of gedeeltelijk te verwijderen, zou dat voor ons niet uitsluitend financiële gevolgen hebben.

Daarmee zou vooral een plaats verdwijnen die voor onze familie gedurende meer dan twintig jaar een belangrijke sociale, recreatieve en emotionele betekenis heeft gekregen.

Afbraak en eventuele vervanging kosten vanzelfsprekend geld. De belangrijkste consequentie is echter praktisch.

Zonder een veilige en droge opslagplaats wordt het aanzienlijk moeilijker het eiland goed te onderhouden. Zwaar gereedschap en apparatuur zouden telkens per boot moeten worden vervoerd.

Ook het recreatieve gebruik door onze familie wordt moeilijker wanneer iedere tafel, stoel en voorziening steeds over het water moet worden aangevoerd en weer meegenomen. En juist voor oudere of minder mobiele familieleden wordt het verblijf op het eiland dan steeds moeilijker.

Het risico bestaat daardoor dat regelgeving die bedoeld is om de kwaliteit van de Westeinderplassen te beschermen, onbedoeld het beheer en verantwoord gebruik door de mensen die er al tientallen jaren voor zorgen juist bemoeilijkt.

Daarmee kom ik bij wat ik u als gemeenteraadsleden eigenlijk wil voorleggen.

Welke Westeinderplassen wilt u als gemeenteraad eigenlijk?

Wat voor Westeinderplassen wil de gemeenteraad en de gemeente Aalsmeer over tien of twintig jaar hebben?

De discussie gaat nu veel over bouwwerken, vierkante meters en handhaving.

Dat is begrijpelijk.

Maar ik hoop dat u daarnaast ook een andere vraag wilt stellen: Wij zien op de plas namelijk ook de andere kant. - Eilanden die slecht worden onderhouden. - Afval dat blijft liggen. - Oude materialen en rommel die zich ophopen. - Vandalisme. - Diefstal. - Mensen die zich langdurig op het water vestigen in oude en vervallen jachten en afval en vervuiling achterlaten. - Geluidsoverlast. - Te hard varen, met forse golfslag waardoor oevers en beschoeiingen extra worden belast.

Het natuurlijke karakter van een uniek gebied kan ook op die manier langzaam verloren gaan.

En daar tegenover staat een grote groep eilandbezitters die iets heel anders doet. Mensen die hun eiland en het gebied eromheen al tientallen jaren onderhouden. Die jaarlijks geld uitgeven aan beschoeiing, groen en herstel. Die maaien en snoeien. Die afval uit het water halen.

Die familie en kinderen leren hoe je met water en natuur omgaat. Die geen permanente bewoning nastreven, en geen overlast willen veroorzaken. Mensen die de Westeinderplassen juist willen doorgeven. Wij rekenen onszelf tot die groep.

Daar ligt naar onze mening de echte keuze en vooral maak onderscheid

Ik vraag de gemeenteraad niet om regels af te schaffen.

Ik vraag u om onderscheid te maken. - Tussen excessen en normaal recreatief gebruik. - Tussen vervuiling en beheer. - Tussen overlast en betrokkenheid. - Tussen verdere uitbreiding en het verantwoord reguleren van een historisch gegroeide situatie. - Tussen mensen die alleen iets van de Westeinderplassen nemen en mensen die er ook iets aan teruggeven.

Want die laatste groep heeft Aalsmeer nodig. Niet alleen omdat zij eigenaar zijn van grond. Maar omdat zij, vaak zonder dat iemand het ziet, ieder jaar opnieuw bijdragen aan het onderhoud van honderden kleine stukjes landschap.

Kijk voordat definitieve keuzes worden gemaakt ook naar de geschiedenis van dit bijzondere gebied en naar alle mensen die er al tientallen jaren voor hebben gezorgd om het bijzonder te houden. En er nog steeds voor zorgen.

Onderzoek of er binnen de mogelijkheden van de Omgevingswet ruimte bestaat voor een gebiedsgerichte regeling waarbij natuur, landschap, recreatie, historische schuilhutten en de belangen van bestaande eilandbezitters met elkaar in evenwicht worden gebracht.

En onderzoek of voor bestaande situaties een redelijke overgangs- of legalisatieregeling mogelijk is, waarbij tegelijkertijd heldere grenzen voor de toekomst worden gesteld.

Dat lijkt mij geen pleidooi voor minder regels. Het is een pleidooi voor betere regels.

Regels die beschermen wat de Westeinderplassen bijzonder maakt, maar die ook uitvoerbaar, uitlegbaar en proportioneel zijn voor de mensen die er soms al generaties lang komen.

Ik hoop dat u de ruimte van het omgevingsrecht gebruikt om voor de Westeinderplassen een proportionele, gebiedsgerichte regeling te ontwikkelen, waarin de historisch gegroeide schuil- en opslagvoorzieningen onder voorwaarden kunnen worden ingepast.

Tot slot

Onze familie komt sinds 1968 op de Westeinderplassen.

Wij hebben daar veel mooie dagen gehad. Maar we hebben er ook veel gewerkt. Gesnoeid, gemaaid, gegraven, beschoeiingen gemaakt, stormschade opgeruimd, vuil uit het water gehaald en telkens weer geprobeerd het eiland een beetje beter achter te

laten dan we het aantroffen. Dat doen we niet omdat het rendement oplevert. We doen het omdat we van die plek houden. Mijn vrouw en ik en onze familie hebben er onze jeugdherinneringen.

De kinderen van ons allemaal zijn er opgegroeid. Onze kleinkinderen komen er nu. En sommige familieleden die er niet meer zijn, zien we in gedachten nog steeds zitten aan het water.

Dat is wat zo’n eiland kan betekenen.

Ik hoop daarom dat u, wanneer u als gemeenteraad keuzes maakt over de toekomst van de recreatie-eilanden, niet alleen kijkt regels in een document, niet alleen kijkt naar lijnen op een kaart en vierkante meters bebouwing.

Kijk ook naar wie er voor die eilanden zorgt. Kijk ook naar wie de Westeinderplassen heeft gemaakt zoals het er nu uit ziet.

En zorg er vooral voor dat beleid de mensen die de Westeinderplassen respecteren, onderhouden en beschermen niet ontmoedigt, maar juist helpt om dat ook in de toekomst te blijven doen.